Hazırda internet protokolu dedikdə ilk növbədə kompyuterlər üçün şəbəkədəki informasiyanın ötürülməsi üçün nəzərdə tutulan “dil” kimi başa düşülür.Şəbəkənin içindəki bütün kompyuterlər qarşılıqlı əlaqəyə girmək üçün eyni dildə danışmalıdırlar.Bu da o deməkdir ki, eyni protokol olmalıdır.İnternetin protokollarının olduğu sistem TCP/IP protokollarının heykəltaraş qələmi adlanır.

Ən geniş yayılmış protokolları bir neçə qrupa bölərək sizə onlar haqqında geniş məlumat vermək istərdik.1)Tədbiqi mərhələ: DNS, FTP, HTTP, HTTPS, İMAP, LDAP, POP3, SMTP, SSH, TELnet, XMPP (JABBER), SNMP.

2)Seanslı mərhələ: SSL, TLS.

3)Daşınma mərhələsi: TCP, UDP.

4)Şəbəkə mərhələsi: BGP, İCMP, İGMP, İP, OSPF, RİP, EİGRP,İS-İS.

5)Sərt (fırıldaqçı)  mərhələ: Ethernet, Frame relay, HDLC, PPP, SLİP.

Həmçinin bir neçə protokollar da var ki, hələ standartlaşdırılmayıb lakin, artıq geniş şöhrət qazanıb: OSCAR, CDDB, eDonkey2000 (şəbəkənin adıdır protokolun özü isə MFTP adlanır), BitTorrent, Gnutella, Skype.

Bu protokolların əksəriyyəti fayl və informasiya mübadiləsi üçün nəzərdə tutulub və bəzilərinin üzərində böyük informasiya ötürən şəbəkələr qurulub.

İnternet Xidmətləri Haqqında

Hazırda internetin təqdim etdiyi xidmətlər sonsuz saydadır və onların hammısın saymaqla vaxtınızı aparmaq istəməzdik. İndi isə ən geniş yayılmış İnternet xidmətləri haqqında məlumatlar vermək istərdik:Ümumdünya toru, şəbəkə-forumlar, Bloqlar, Viki-layihə (ümumilikdə isə Vikipediya), İnternet mağazalar, İnternet hərraclar, Sosial xidmətlər şəbəkəsi, Elektron poçt və göndərilənlərin siyahısı, Xəbərlər qrupu (əsasən də USEnet), Faylmübadiləedici şəbəkə, Ödənişli elektron sistemlər, İnternet radio, İnternet Televiziya, İP-Telefon, Messencer, FTP-server, İRC (həmçinin şəbəkə çatı kimi realizə olunur), Axtarış sistemləri, İnternet reklam, Kənarlaşdırılmış teminallar.

İnternetin Hüquqi Aspektləri

1)      İnternetin sahibi yoxdur, belə ki, o şəbəkələrin toplusundan ibarətdir.Bütün şəbəkələr isə ayrı-ayrı çoğrafi aidiyyata malikdir.

2)      İnterneti birbaşa şəkildə söndürmək olmaz.Buna səbəb isə bütün marşrutlaşdırıcıların vahid xarici idarəçisi yoxdur.

3)      İnternet bəşəriyyatın sərvətidir.

4)      İnternetin çoxlu əhəmiyyətli xüsusiyyətləri var ki, maraqlı şəxlər tərəfindən istismar olunur.

5)      İnternet aydın şəkildə informasiyanın ötürüldüyü məkandır və bu məkandakı informasiya hər an digər şəxs tərəfindən deşifrə oluna bilər.

6)      İnternet şəbəkədəki bütün kompyuterləri birləşdirir və informasiya mübadilə edir.

İnternetə fəlsəfi nöqteyi nəzər

İnternetin daxilində yerləşdirilən informasiyalar yalnız onlara tələbat olarkən genişlənir və yayılır. Əgər tələbat yoxdusa o informasiyanın genişlənməsi qeyri realdır. Tələbat olduğu təqdirdə internetdə informasiya axtarışı zamanı informasiyanı axtaran onun olduğu dəqiq ünvana gəlib çıxır. Hazırda müasir internet məkanı özünün böyük və demək olar ki sonsuz informasiya məkanı ilə özünəməxsus mədəni və sosial mühitinə malikdir. İnternet özü-özlüyündə elə bir geniş məkandır ki, burada hər yaşdan və hər bir peşə sahibindən olan insanlar bərabərhüquqlu şəkildə bir-biri ilə ünsiyyətə girirlər. Bu zaman onalrı birləşdirən yeganə amil ünsiyyət və yeganə səbəb ünsiyyətin mövzusudur. Deməli internetin özünün tərkibində bir-biri ilə müəyyən mövzular ətarafında müəyyən səbəblərdən müzakirə aparan bir cəmiyyəti var. Bu cəmiyyət “Virtual İnternet Cəmiyyət”i adlanır.

 Müəllif: Vəliye Fərzəli.